با وارد کردن ایمیل خود محتوای این صفحه به ایمیل شما فرستاده می شود
انصراف
فروکتوزآمین؛ آزمایش قند خون طولانیمدت در سگ و گربه
دکتر امیررضا عامری نائینی
متخصص بیماریهای داخلی دامهای کوچک
متخصص بیماریهای داخلی دامهای کوچک
دیابت یکی از بیماریهایی است که با تشخیص آن، زندگی حیوان و صاحبش وارد مرحله جدیدی میشود. از همان روزهای اول درمان، تقریباً همه صاحبان سگها و گربههای دیابتی یک سؤال مشترک دارند: آیا انسولین به خوبی اثر کرده است؟
شاید در نگاه اول تصور شود که پاسخ این سؤال با یک آزمایش ساده قند خون به دست میآید، اما واقعیت این است که قند خون یکی از متغیرترین شاخصهای بدن است. زمان غذا خوردن، فعالیت بدنی، استرس، هیجان، زمان تزریق انسولین و حتی مراجعه به کلینیک دامپزشکی میتوانند باعث شوند قند خون در عرض چند دقیقه تغییر کند. بنابراین، عددی که روی برگه آزمایش دیده میشود، فقط وضعیت همان لحظه را نشان میدهد و لزوماً بیانگر کنترل دیابت در روزها و هفتههای گذشته نیست.
به همین دلیل، سالهاست دامپزشکان از آزمایشی به نام فروکتوزآمین (Fructosamine) استفاده میکنند. این آزمایش برخلاف اندازهگیری معمول قند خون، میانگین قند خون حیوان را در دو تا سه هفته گذشته ارزیابی میکند و به همین علت، تصویری دقیقتر از روند کنترل بیماری در اختیار دامپزشک قرار میدهد.
وقتی قند خون برای مدت طولانی بالا باقی بماند، بخشی از مولکولهای قند به پروتئینهای موجود در خون متصل میشوند و ترکیبی به نام فروکتوزآمین را تشکیل میدهند. هرچه قند خون طی هفتههای گذشته بالاتر بوده باشد، مقدار فروکتوزآمین نیز افزایش بیشتری پیدا میکند. به همین دلیل، این آزمایش تحت تأثیر نوسانات لحظهای قند خون قرار نمیگیرد و میتواند نشان دهد که درمان دیابت در هفتههای اخیر تا چه اندازه موفق بوده است.
اگر بخواهیم این تفاوت را با یک مثال ساده توضیح دهیم، میتوان گفت اندازهگیری قند خون مانند گرفتن یک عکس است؛ عکسی که فقط یک لحظه از زندگی حیوان را ثبت میکند. اما فروکتوزآمین شبیه تماشای فیلمی از دو تا سه هفته گذشته است و به همین دلیل اطلاعات بسیار کاملتر و قابل اعتمادتری در اختیار دامپزشک قرار میدهد.
اهمیت این آزمایش در گربهها حتی بیشتر است. بسیاری از گربهها هنگام مراجعه به کلینیک دچار استرس میشوند و همین استرس میتواند باعث افزایش موقت قند خون شود؛ حالتی که به آن افزایش قند خون ناشی از استرس گفته میشود. اگر تنها بر اساس قند خون همان روز تصمیمگیری شود، ممکن است یک گربه سالم به اشتباه مبتلا به دیابت تشخیص داده شود یا برعکس، وضعیت واقعی بیماری به درستی ارزیابی نشود. فروکتوزآمین تا حد زیادی این مشکل را برطرف میکند، زیرا میانگین قند خون چند هفته گذشته را نشان میدهد و تحت تأثیر استرس کوتاهمدت قرار نمیگیرد.
در سگها نیز این آزمایش یکی از بهترین ابزارها برای ارزیابی پاسخ به درمان است. اگر حیوان با وجود دریافت انسولین همچنان آب زیادی مینوشد، ادرار زیادی دفع میکند، وزنش کاهش پیدا کرده یا علائم بیماری ادامه دارد، فروکتوزآمین میتواند مشخص کند که آیا قند خون طی هفتههای اخیر واقعاً کنترل شده است یا خیر.
البته هیچ آزمایشی کامل نیست و فروکتوزآمین نیز از این قاعده مستثنی نیست. این آزمایش به تنهایی نمیتواند درباره وضعیت یک بیمار تصمیمگیری کند و نباید تنها بر اساس عدد آن، دوز انسولین تغییر داده شود. دامپزشک همیشه نتیجه فروکتوزآمین را در کنار معاینه بالینی، میزان مصرف آب، حجم ادرار، اشتها، تغییرات وزن، آزمایش ادرار، اندازهگیری قند خون و در صورت لزوم منحنی قند خون تفسیر میکند.
در سالهای اخیر، روشهای جدیدتری نیز برای پایش دیابت وارد دامپزشکی شدهاند. یکی از مهمترین آنها دستگاههای پایش مداوم قند خون (Continuous Glucose Monitoring یا CGM) هستند. در این روش، یک حسگر کوچک روی پوست یا زیر پوست سگ یا گربه نصب میشود و بدون نیاز به خونگیریهای مکرر، قند خون حیوان را بهطور مداوم طی چند روز اندازهگیری میکند. این دستگاهها اطلاعات بسیار دقیقی درباره تغییرات قند خون در طول شبانهروز در اختیار دامپزشک قرار میدهند و امروزه در بسیاری از مراکز تخصصی دنیا برای تنظیم دقیق دوز انسولین استفاده میشوند. شناختهشدهترین این دستگاهها FreeStyle Libre® است، هرچند سیستمهای دیگری مانند Dexcom® نیز در برخی مراکز دامپزشکی مورد استفاده قرار میگیرند.
با وجود این پیشرفتها، فروکتوزآمین همچنان جایگاه خود را حفظ کرده است. این آزمایش ساده، نسبتاً ارزان، قابل اعتماد و در بسیاری از بیماران دیابتی بسیار کاربردی است. در حقیقت، در بسیاری از مراکز پیشرفته، فروکتوزآمین و دستگاههای پایش مداوم قند خون به عنوان دو روش مکمل در کنار یکدیگر استفاده میشوند تا دقیقترین تصویر ممکن از وضعیت بیمار به دست آید.
متأسفانه در حال حاضر آزمایش فروکتوزآمین هنوز در بسیاری از آزمایشگاههای دامپزشکی ایران بهطور گسترده در دسترس نیست و انجام آن در برخی شهرها یا مراکز امکانپذیر نیست. در چنین شرایطی، بعضی دامپزشکان از آزمایش HbA1c یا هموگلوبین گلیکوزیله به عنوان یک روش جایگزین یا مکمل برای ارزیابی کنترل طولانیمدت قند خون استفاده میکنند. هرچند HbA1c نیز اطلاعات ارزشمندی در اختیار دامپزشک قرار میدهد، اما در حال حاضر فروکتوزآمین همچنان روش استانداردتر و پرکاربردتر برای پایش دیابت در سگها و بهویژه گربهها محسوب میشود. انتخاب مناسبترین آزمایش به شرایط بیمار، امکانات آزمایشگاه و نظر دامپزشک بستگی دارد.
مطالعهای که در سال ۲۰۲۳ روی ۷۵ سگ مبتلا به دیابت انجام شد، نشان داد سگهایی که دیابت آنها بهتر کنترل شده بود، مقادیر پایینتری از فروکتوزآمین داشتند و علائمی مانند پرنوشی، پرادراری و کاهش وزن در آنها کمتر دیده میشد. با این حال، پژوهشگران تأکید کردند که تنظیم دوز انسولین نباید فقط بر اساس عدد فروکتوزآمین انجام شود و این آزمایش باید در کنار وضعیت بالینی حیوان تفسیر شود؛ توصیهای که امروزه در راهنماهای معتبر دامپزشکی نیز بر آن تأکید شده است.
در نهایت باید به خاطر داشت که درمان موفق دیابت تنها به تزریق منظم انسولین وابسته نیست، بلکه به پایش صحیح بیماری نیز بستگی دارد. هرچه دامپزشک اطلاعات دقیقتری از وضعیت قند خون حیوان در اختیار داشته باشد، احتمال تنظیم صحیح درمان و جلوگیری از عوارض بیماری بیشتر خواهد بود.
اگر اندازهگیری قند خون یک عکس از وضعیت امروز باشد، فروکتوزآمین فیلمی از دو تا سه هفته گذشته است؛ و گاهی برای تصمیمگیری درست، دیدن یک فیلم بسیار ارزشمندتر از نگاه کردن به یک عکس است.
منابع علمی
-
Kuzi S, Mazaki-Tovi M, Ahmad WA, Ovadia Y, Aroch I. Clinical Utility of Serum Fructosamine in Long-Term Monitoring of Diabetes Mellitus in Dogs. Veterinary Record. 2023;192:e2236.
-
American Animal Hospital Association. 2023 AAHA Diabetes Management Guidelines for Dogs and Cats.
-
Canine and Feline Endocrinology. Elsevier.
-
Textbook of Veterinary Internal Medicine. Elsevier.
-
BSAVA Manual of Canine and Feline Endocrinology.
زمان انتشار: چهارشنبه 10 تير 1405 (9 روز قبل)
تعداد بازدید: ۳۰
