وب سایت کلینیک دامپزشکی آران | تحلیل دندان (Tooth Resorption) در سگ و گربه

با وارد کردن ایمیل خود محتوای این صفحه به ایمیل شما فرستاده می شود

محتوای این صفحه به ایمیل شما ارسال گردید.

پست الکترونیکی

ارسال

انصراف

تحلیل دندان (Tooth Resorption) در سگ و گربه

دکتر امیررضا عامری نائینی

متخصص بیماری‌های داخلی دام‌های کوچک

تحلیل دندان (Tooth Resorption) یکی از شایع‌ترین بیماری‌های دهان و دندان، به‌ویژه در گربه‌ها، است که برخلاف تصور بسیاری از صاحبان حیوانات، هیچ ارتباطی با کرم‌خوردگی یا پوسیدگی دندان ندارد.

در انسان، پوسیدگی دندان معمولاً در اثر فعالیت باکتری‌ها و تولید اسید ایجاد می‌شود، اما در سگ و گربه، پوسیدگی واقعی دندان نسبتاً نادر است. در مقابل، یکی از مهم‌ترین بیماری‌های دندان در این حیوانات، تحلیل دندان است.

در این بیماری، سلول‌هایی به نام اودونتوکلاست (Odontoclast) که به طور طبیعی وظیفه جذب ریشه دندان‌های شیری را بر عهده دارند، به دلایلی که هنوز به طور کامل مشخص نشده‌اند، به دندان‌های دائمی حمله می‌کنند. این سلول‌ها به تدریج مینای دندان، عاج، سمنتوم و در مراحل پیشرفته حتی ریشه دندان را تخریب می‌کنند. به همین دلیل، تحلیل دندان یک بیماری پیشرونده، دردناک و برگشت‌ناپذیر محسوب می‌شود.

نکته مهم این است که تحلیل دندان بیماری جدیدی نیست. شواهد باستان‌شناسی نشان داده‌اند که ضایعات مشابه تحلیل دندان در بقایای گربه‌هایی که صدها سال پیش زندگی می‌کرده‌اند نیز وجود داشته است. حتی در برخی مطالعات، این ضایعات در تعدادی از گربه‌های مومیایی‌شده مصر باستان نیز گزارش شده‌اند. با این حال، به نظر می‌رسد شیوع این بیماری در گربه‌های امروزی به مراتب بیشتر از گذشته باشد. علت این افزایش هنوز به طور قطعی مشخص نشده است، اما تغییر رژیم غذایی، افزایش طول عمر گربه‌های خانگی، بیماری‌های التهابی دهان، عوامل ژنتیکی، تغییرات متابولیسم کلسیم و ویتامین D و برخی عوامل محیطی از جمله فرضیه‌هایی هستند که توسط پژوهشگران مطرح شده‌اند.

تحلیل دندان با کرم‌خوردگی دندان تفاوت دارد

یکی از رایج‌ترین باورهای نادرست این است که تحلیل دندان همان کرم‌خوردگی دندان است، در حالی که این دو بیماری کاملاً با یکدیگر تفاوت دارند.

در کرم‌خوردگی یا پوسیدگی دندان، باکتری‌ها با تولید اسید باعث تخریب مینای دندان می‌شوند. اما در تحلیل دندان، سلول‌های خود بدن به بافت دندان حمله کرده و آن را از بین می‌برند. بنابراین حتی حیواناتی که دهان و دندان سالمی دارند و بهداشت دهان آن‌ها مناسب است نیز ممکن است به این بیماری مبتلا شوند.

آیا این بیماری در انسان نیز دیده می‌شود؟

بله. تحلیل دندان در انسان نیز شناخته شده است، اما شیوع آن بسیار کمتر از گربه‌ها است. در انسان این بیماری معمولاً در اثر ضربه به دندان، درمان‌های ارتودنسی، التهاب شدید، پیوند دندان یا برخی بیماری‌های خاص ایجاد می‌شود، در حالی که در گربه‌ها اغلب علت مشخصی برای آن یافت نمی‌شود.

آیا سگ‌ها نیز به این بیماری مبتلا می‌شوند؟

بله. اگرچه تحلیل دندان در گربه‌ها بسیار شایع‌تر است، اما در سگ‌ها نیز دیده می‌شود. هرچند شیوع آن کمتر است، ولی دامپزشکان هنگام معاینه دهان و دندان باید همیشه احتمال وجود این بیماری را در نظر داشته باشند.

کدام دندان‌ها بیشتر درگیر می‌شوند؟

در گربه‌ها، شایع‌ترین دندان درگیر سومین دندان آسیای کوچک فک پایین است. البته با پیشرفت بیماری، سایر دندان‌های آسیای کوچک، دندان‌های آسیای بزرگ و حتی دندان‌های نیش نیز ممکن است درگیر شوند و در برخی گربه‌ها چندین دندان به طور هم‌زمان مبتلا باشند.

در سگ‌ها نیز این بیماری بیشتر دندان‌های آسیای کوچک و آسیای بزرگ را درگیر می‌کند، اگرچه ممکن است سایر دندان‌ها نیز گرفتار شوند.

انواع تحلیل دندان

بر اساس یافته‌های رادیوگرافی، تحلیل دندان به سه نوع اصلی تقسیم می‌شود.

نوع اول (Type 1)
در این نوع، بخشی از ریشه دندان به صورت موضعی تخریب شده است، اما ساختمان اصلی ریشه هنوز حفظ شده است. فضای لیگامان اطراف ریشه در رادیوگرافی قابل مشاهده بوده و این نوع معمولاً با بیماری‌های التهابی لثه و بافت‌های نگهدارنده دندان همراه است.

نوع دوم (Type 2)
در این حالت، ریشه دندان به تدریج با استخوان فک جایگزین می‌شود و مرز طبیعی بین ریشه و استخوان از بین می‌رود. این وضعیت را آنکیلوز (Ankylosis) می‌نامند و شایع‌ترین نوع تحلیل دندان در گربه‌ها محسوب می‌شود.

نوع سوم (Type 3)
در این نوع، بخشی از ریشه ویژگی‌های نوع اول و بخش دیگر ویژگی‌های نوع دوم را دارد؛ یعنی قسمتی از ریشه هنوز طبیعی است و قسمت دیگر با استخوان جایگزین شده است.

علائم بیماری

حیوان مبتلا ممکن است هنگام غذا خوردن ناگهان غذا را رها کند، از یک سمت دهان غذا بجود، آب دهانش افزایش پیدا کند، بوی بد دهان داشته باشد، لثه‌هایش ملتهب شود یا هنگام لمس دهان احساس درد کند. برخی حیوانات نیز از خوردن غذای خشک خودداری می‌کنند یا هنگام جویدن ناگهان سر خود را تکان می‌دهند. با این حال، بسیاری از سگ‌ها و به‌ویژه گربه‌ها تا مراحل پیشرفته بیماری هیچ علامت واضحی نشان نمی‌دهند و بیماری تنها هنگام معاینه دهان یا تهیه رادیوگرافی داخل دهانی تشخیص داده می‌شود.

چگونه تشخیص داده می‌شود؟

تشخیص قطعی تحلیل دندان تنها با رادیوگرافی داخل دهانی (Dental Radiography) امکان‌پذیر است. در بسیاری از موارد، ظاهر تاج دندان تقریباً طبیعی به نظر می‌رسد، در حالی که قسمت عمده ریشه در زیر لثه تخریب شده است. به همین دلیل، رادیوگرافی داخل دهانی بخش جدایی‌ناپذیر تشخیص و انتخاب روش درمان محسوب می‌شود.

درمان

متأسفانه تاکنون درمانی برای متوقف کردن روند تحلیل دندان شناخته نشده است. اگر دندان باعث درد شده باشد، بهترین درمان معمولاً کشیدن دندان است. در برخی موارد خاص از نوع دوم که ریشه تقریباً به طور کامل با استخوان جایگزین شده است، دامپزشک ممکن است به جای کشیدن کامل دندان، روش قطع تاج دندان (Crown Amputation) را انتخاب کند.

تشخیص زودهنگام این بیماری می‌تواند از درد مزمن حیوان جلوگیری کرده و کیفیت زندگی او را به میزان قابل توجهی بهبود بخشد. به همین دلیل توصیه می‌شود گربه‌ها، به‌ویژه پس از سه تا چهار سالگی، و همچنین سگ‌ها به طور منظم تحت معاینه دهان و دندان قرار گیرند و در صورت نیاز، رادیوگرافی دندان نیز انجام شود.

منابع

American Veterinary Dental College (AVDC). Tooth Resorption in Dogs and Cats.
Niemiec BA. Small Animal Dental, Oral and Maxillofacial Disease: A Colour Handbook. CRC Press.
Niemiec BA. Veterinary Periodontology. Wiley-Blackwell.
Wiggs RB, Lobprise HB. Veterinary Dentistry: Principles and Practice. Lippincott Williams & Wilkins.
Verstraete FJM, Lommer MJ. Oral and Maxillofacial Surgery in Dogs and Cats. Elsevier.
Journal of Veterinary Dentistry. Current Concepts in Feline Tooth Resorption.
AVDC Nomenclature Committee. Classification and Treatment Guidelines for Tooth Resorption in Dogs and Cats.
Reiter AM, Mendoza KA. Feline Tooth Resorption: An Evidence-Based Review. Journal of Feline Medicine and Surgery.

زمان انتشار: پنجشنبه 11 تير 1405 (1 ساعت قبل)

تعداد بازدید: ۲