با وارد کردن ایمیل خود محتوای این صفحه به ایمیل شما فرستاده می شود
انصراف
مراقبت از سگ و گربه مبتلا به آسیب نخاعی؛ درمان فقط به راه رفتن محدود نمیشود
آسیبهای نخاعی از مشکلات مهم در سگها و گربهها هستند و میتوانند از ضعف خفیف اندامها تا فلج کامل ایجاد کنند. ضربه به ستون مهرهها و بیماری دیسک بینمهرهای (IVDD) از علل مهم این مشکلات محسوب میشوند، هرچند بیماریهایی مانند برخی ناهنجاریهای مهرهای، التهاب یا عفونت ستون مهرهها، آمبولی فیبروکارتیلاژینی، تومورها و بیماریهای دژنراتیو نیز ممکن است سیستم عصبی را درگیر کنند.
وقتی حیوانی به دلیل بیماری نخاعی قادر به راه رفتن نیست، طبیعی است که بیشترین نگرانی صاحب حیوان این باشد که «آیا دوباره راه خواهد رفت؟». اما مراقبت از چنین بیماری بسیار فراتر از بازگشت توانایی حرکت است.
اختلال در ادرار کردن، درد، زخم بستر، مشکلات دفع، کاهش مصرف آب و غذا، تحلیل عضلات و حتی مشکلات تنفسی ممکن است در طول دوره بیماری ایجاد شوند. به همین دلیل مراقبت حمایتی مناسب، چه بیمار تحت جراحی قرار گرفته باشد و چه درمان غیرجراحی دریافت کند، بخش مهمی از درمان محسوب میشود.
کنترل درد؛ اولین قدم برای راحتی بیمار
درد در بیماریهای نخاعی همیشه یک درد ساده نیست. آسیب نخاع یا ریشههای عصبی میتواند باعث ایجاد درد عصبی یا Neuropathic Pain شود. اسپاسم و درد عضلانی و همچنین درد ناشی از جراحی نیز ممکن است همزمان وجود داشته باشند.
به همین دلیل در بسیاری از بیماران استفاده از یک داروی ضددرد بهتنهایی کافی نیست و دامپزشک ممکن است بر اساس شرایط بیمار از روش Multimodal Analgesia یا ترکیبی از روشهای کنترل درد استفاده کند.
داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs)، داروهای مخدر، گاباپنتین، پرگابالین و در برخی بیماران آمانتادین از داروهایی هستند که ممکن است در برنامه کنترل درد قرار گیرند.
انتخاب این داروها باید بر اساس وضعیت هر بیمار انجام شود. برای مثال NSAIDها باید با احتیاط و در حیوانی با وضعیت مناسب آب بدن، فشارخون و عملکرد کلیه، کبد و دستگاه گوارش استفاده شوند و نباید همزمان با کورتیکواستروئیدها یا NSAID دیگری مصرف شوند.
یکی از مهمترین مسائل: آیا حیوان واقعاً ادرار میکند؟
کنترل عملکرد مثانه یکی از مهمترین قسمتهای مراقبت از حیوان مبتلا به آسیب نخاعی است.
گاهی صاحب حیوان مشاهده میکند که سگ یا گربه ادرار کرده یا زیر بدن حیوان خیس شده است و تصور میکند عملکرد مثانه طبیعی است. اما این مسئله همیشه درست نیست.
در برخی بیماران، مثانه بیش از حد پر میشود و در نهایت مقداری ادرار بهصورت غیرارادی از آن نشت میکند. به این حالت Overflow Incontinence گفته میشود و نباید آن را با ادرار کردن ارادی اشتباه گرفت.
باقی ماندن مقدار زیادی ادرار در مثانه میتواند باعث ناراحتی، کشیدگی مزمن مثانه، کاهش توانایی انقباض عضله مثانه و افزایش احتمال عفونت دستگاه ادراری شود.
مثانه در بیماران نخاعی چگونه تغییر میکند؟
بسته به محل آسیب عصبی، رفتار مثانه میتواند متفاوت باشد.
در برخی بیماران، مثانه بزرگ و نسبتاً سفت میشود و تخلیه دستی آن دشوار است. در این حالت ممکن است با وجود پر بودن مثانه، مقداری ادرار بهصورت غیرارادی نشت کند.
در گروه دیگری از بیماران، مثانه شلتر است و مقاومت خروجی ادرار کمتر میشود. این بیماران ممکن است مرتب ادرار نشت دهند و مثانه معمولاً راحتتر بهصورت دستی تخلیه میشود.
تشخیص نوع اختلال مثانه اهمیت زیادی دارد، زیرا نحوه مدیریت بیمار و حتی داروهایی که ممکن است مورد استفاده قرار گیرند به نوع اختلال بستگی دارد.
چگونه بفهمیم مثانه بهطور کامل تخلیه شده است؟
یکی از روشهای مفید این است که به حیوان فرصت کافی برای ادرار کردن داده شود و سپس مقدار ادرار باقیمانده در مثانه بررسی شود.
سونوگرافی میتواند برای ارزیابی حجم باقیمانده ادرار بسیار کمککننده باشد.
اگر حیوان قادر به ادرار کردن نباشد یا مقدار قابلتوجهی ادرار در مثانه باقی بماند، ممکن است تخلیه دستی مثانه لازم باشد. اگر تخلیه دستی امکانپذیر نباشد، دامپزشک ممکن است از سوند ادراری استفاده کند.
در بیمارانی که برای مدت طولانی به سوند نیاز دارند، خطر عفونت دستگاه ادراری افزایش پیدا میکند؛ بنابراین سوند باید زمانی که دیگر مورد نیاز نیست برداشته شود. استفاده روتین از آنتیبیوتیک فقط به دلیل وجود سوند نیز توصیه نمیشود.
آیا دارو میتواند مشکل مثانه را برطرف کند؟
در بعضی بیماران، دامپزشک ممکن است از داروهایی برای افزایش قدرت انقباض عضله مثانه یا کاهش مقاومت مجرای خروجی ادرار استفاده کند.
اما یک نکته بسیار مهم وجود دارد:
هیچ دارویی نمیتواند در یک بیمار مبتلا به آسیب نخاعی، بهتنهایی کنترل عصبی و ارادی ادرار کردن را بازگرداند.
این داروها تنها بخشی از برنامه مدیریت مثانه هستند و در صورت نیاز، جای تخلیه دستی مثانه یا سوندگذاری را نمیگیرند.
عفونت ادراری در بیماران نخاعی
عفونت دستگاه ادراری یکی از عوارض نسبتاً شایع در بیماران مبتلا به آسیب نخاعی است. در مقاله مورد بحث، شیوع UTI در این بیماران حدود 27 تا 42 درصد گزارش شده است.
عدم توانایی در راه رفتن، ناتوانی در ادرار کردن ارادی و طولانی شدن اختلال عملکرد مثانه از عوامل افزایشدهنده خطر هستند.
نکته مهم دیگر این است که بعضی از این عفونتها ممکن است علائم واضحی ایجاد نکنند؛ بنابراین در بیمارانی که اختلال طولانیمدت عملکرد مثانه دارند، ارزیابی مناسب دستگاه ادراری اهمیت دارد.
دفع مدفوع نیز باید مورد توجه قرار گیرد
اختلال دفع مدفوع معمولاً نسبت به مشکلات مثانه اهمیت کمتری دارد، اما همچنان بخشی از مراقبت بیمار است.
برخی بیماران ممکن است دچار یبوست شوند و برخی دیگر کنترل مناسبی روی دفع مدفوع نداشته باشند.
در حیوانی که قادر به حرکت نیست، باقی ماندن ادرار یا مدفوع در تماس با پوست میتواند باعث التهاب شدید پوست و ایجاد زخم شود. بنابراین تمیز و خشک نگه داشتن ناحیه پرینه، بررسی مرتب بیمار و در صورت نیاز کوتاه کردن موهای اطراف این ناحیه اهمیت زیادی دارد.
آب و تغذیه را جدی بگیرید
درد، اضطراب، بستری شدن و ناتوانی حرکتی ممکن است باعث کاهش مصرف آب و غذا شوند.
کمآبی در حیوان مبتلا به آسیب نخاعی اهمیت ویژهای دارد، زیرا میتواند جریان خون نخاع را در ناحیهای که از قبل آسیب دیده است کاهش دهد. بنابراین وضعیت آب بدن بیمار باید از ابتدای درمان و در طول دوره بستری مورد توجه قرار گیرد.
تغذیه نیز بخش مهمی از روند بهبود است. دریافت مناسب مواد غذایی به کاهش کاتابولیسم، حفظ عملکرد سیستم ایمنی و ترمیم بافتها کمک میکند.
اگر حیوان بیش از سه روز غذای کافی دریافت نکرده باشد، باید نیاز به حمایت تغذیهای بررسی شود. اگر دستگاه گوارش عملکرد مناسبی داشته باشد ولی حیوان قادر یا مایل به خوردن غذا نباشد، تغذیه از طریق لوله میتواند یکی از گزینهها باشد.
جلوگیری از زخم بستر
حیوانی که نمیتواند خودش بلند شود یا وضعیت بدنش را تغییر دهد، در معرض ایجاد زخمهای فشاری یا زخم بستر قرار دارد.
این زخمها معمولاً در نقاطی ایجاد میشوند که برجستگی استخوانی فشار بیشتری به پوست وارد میکند.
برای پیشگیری، حیوان باید روی بستر نرم و مناسب قرار گیرد، پوست او تمیز و خشک نگه داشته شود و وضعیت بدن مرتب تغییر داده شود.
خیس ماندن پوست در اثر ادرار نیز احتمال ایجاد زخم را افزایش میدهد؛ بنابراین کنترل بیاختیاری ادرار علاوه بر سلامت دستگاه ادراری، برای سلامت پوست هم اهمیت دارد.
مراقبت از ریهها در حیوانی که قادر به حرکت نیست
خوابیدن طولانیمدت در یک وضعیت میتواند زمینه را برای مشکلات تنفسی مانند Atelectasis یا رویهمخوابیدن بخشهایی از ریه و همچنین پنومونی فراهم کند.
در بیماران زمینگیر، تغییر منظم وضعیت بدن اهمیت دارد. در مقاله توصیه شده است وضعیت این بیماران تقریباً هر چهار ساعت تغییر داده شود. قرار دادن حیوان در وضعیت خوابیده روی جناغ (Sternal Recumbency) یا استفاده از وسایل حمایتی نیز میتواند کمککننده باشد.
اگر علائم اختلال تنفسی وجود داشته باشد، ممکن است بررسی اکسیژن خون، آزمایش گازهای خون و در صورت شک به پنومونی، رادیوگرافی قفسه سینه لازم باشد.
فیزیوتراپی؛ بخش مهم مسیر بازگشت به حرکت
توانبخشی و فیزیوتراپی فقط برای زمانی نیست که حیوان شروع به راه رفتن کرده باشد.
تمرینات مناسب میتوانند از همان مراحل اولیه و بر اساس وضعیت بیمار برای حفظ سلامت عضلات و مفاصل و جلوگیری از عوارض بیحرکتی مورد استفاده قرار گیرند.
اهداف فیزیوتراپی میتواند شامل کاهش درد و اسپاسم، حفظ انعطافپذیری بافتهای نرم، کاهش تحلیل عضلات، تقویت عضلات مرکزی بدن، تحریک ورودیهای حسی و بازآموزی پاسخهای وضعیتی باشد.
برنامه توانبخشی ممکن است شامل تمرینات Passive و Active Range of Motion، تمرینات حس عمقی و تعادل، تقویت عضلات و در مراحل مناسب بازآموزی راه رفتن باشد.
البته برنامه فیزیوتراپی باید بر اساس محل و شدت آسیب نخاعی و وضعیت عصبی هر بیمار طراحی شود و یک برنامه واحد برای همه بیماران مناسب نیست.
مراقبت خوب میتواند تفاوت بزرگی ایجاد کند
در بیماریهای نخاعی، تشخیص صحیح و در بعضی موارد جراحی اهمیت بسیار زیادی دارند؛ اما درمان با جراحی یا تجویز دارو تمام نمیشود.
یک بیمار فلج یا دچار ضعف شدید اندامها ممکن است ساعتها، روزها یا حتی هفتهها نیازمند مراقبت دقیق باشد.
بنابراین در کنار بررسی بازگشت توانایی حرکت باید مرتب این موارد نیز ارزیابی شوند:
آیا درد بیمار کنترل شده است؟ آیا مثانه واقعاً تخلیه میشود؟ آیا دفع مدفوع مناسب است؟ آیا آب و غذای کافی دریافت میکند؟ آیا پوست سالم و خشک است؟ آیا زخم بستر ایجاد نشده؟ آیا تنفس طبیعی است؟ و آیا برنامه مناسبی برای توانبخشی دارد؟
توجه همزمان به این موارد میتواند آسایش حیوان را افزایش دهد، از بسیاری از عوارض قابل پیشگیری جلوگیری کند و شرایط مناسبتری برای طی شدن روند بهبود فراهم سازد.
زمان انتشار: يكشنبه 18 مرداد 1405 (16 روز قبل)
تعداد بازدید: ۴۰
