با وارد کردن ایمیل خود محتوای این صفحه به ایمیل شما فرستاده می شود
انصراف
زوال شناختی در سگ و گربه؛ وقتی «پیر شدن» فقط پیر شدن نیست
نوشته دکتر امیررضا عامری نایینی . متخصص بیماری های داخلی دام های کوچک
با افزایش سن سگها و گربهها، تغییراتی در رفتار آنها طبیعی است. ممکن است حیوان بیشتر بخوابد، کمتر بازی کند یا مانند گذشته پرانرژی نباشد. اما بعضی تغییرات رفتاری را نباید صرفاً به حساب بالا رفتن سن گذاشت.
سگها و گربههای سالمند نیز ممکن است دچار نوعی کاهش عملکرد مغز شوند که به آن سندرم اختلال شناختی یا Cognitive Dysfunction Syndrome (CDS) گفته میشود. این بیماری از بعضی جهات شباهتهایی با زوال شناختی و بیماری آلزایمر در انسان دارد و میتواند حافظه، یادگیری، جهتیابی، خواب و حتی ارتباط حیوان با اعضای خانواده را تحت تأثیر قرار دهد.
اختلال شناختی با پیری طبیعی چه تفاوتی دارد؟
هر حیوان سالمندی که کمتر فعالیت میکند، مبتلا به اختلال شناختی نیست. با افزایش سن، کاهش فعالیت و تغییر بعضی عادتها قابل انتظار است.
مسئله زمانی مهم میشود که تغییرات ذهنی و رفتاری شروع به مختل کردن زندگی روزمره حیوان کنند.
برای مثال، سگی که همیشه محل در خانه را میشناخته ممکن است ناگهان پشت یک وسیله گیر کند و نتواند مسیر خروج را پیدا کند. گربهای که سالها بهدرستی از ظرف خاک استفاده کرده ممکن است بدون علت واضح در نقاط دیگری از خانه ادرار یا مدفوع کند.
این تغییرات ارزش بررسی دارند و نباید همیشه با جمله «دیگر پیر شده» نادیده گرفته شوند.
چه علائمی باید ما را مشکوک کنند؟
نشانههای اختلال شناختی بسیار متنوعاند و ممکن است در ابتدا بسیار خفیف باشند.
یکی از علائم مهم گیجی و اختلال جهتیابی است. حیوان ممکن است گاهی به نظر برسد نمیداند کجاست، به دیوار یا فضای خالی خیره شود یا در گوشهای از خانه گیر کند.
تغییر در ارتباط با اعضای خانواده نیز ممکن است دیده شود. حیوانی که همیشه از دیدن صاحبش هیجانزده میشده ممکن است دیگر مانند گذشته واکنش نشان ندهد یا تمایل کمتری به ارتباط داشته باشد.
تغییر چرخه خواب و بیداری نیز بسیار شایع است. بعضی حیوانات روزها بیشتر میخوابند ولی شبها بیدار میشوند، در خانه راه میروند یا بیقرار میشوند.
فراموش کردن آموزشهای قبلی، دفع ادرار یا مدفوع در خانه، افزایش اضطراب، تغییر میزان فعالیت و کاهش توانایی یادگیری نیز ممکن است دیده شود.
در گربههای سالمند، افزایش صدا کردن، بهخصوص در طول شب نیز میتواند یکی از علائم باشد. گاهی صاحب گربه میگوید حیوان نیمهشب بدون دلیل مشخص در خانه راه میرود و با صدای بلند میو میکند.
آیا هر گربه سالمندی که شبها صدا میکند دچار زوال شناختی است؟
خیر؛ و این یکی از مهمترین نکات این موضوع است.
اختلال شناختی یک تشخیص حذفی است؛ یعنی ابتدا باید مطمئن شویم بیماری دیگری مسئول تغییر رفتار حیوان نیست.
برای مثال، سگی که دیگر به صدای صاحبش واکنش نشان نمیدهد شاید دچار کاهش شنوایی شده باشد، نه اختلال حافظه.
گربهای که دیگر روی مبل نمیپرد و کمتر با خانواده ارتباط دارد ممکن است به دلیل آرتروز و درد مفاصل این کار را انجام دهد.
حتی دفع خارج از ظرف خاک نیز همیشه رفتاری یا شناختی نیست. گربه مبتلا به آرتروز ممکن است بهسادگی نتواند وارد ظرف خاکی با دیواره بلند شود.
به همین دلیل قبل از تشخیص اختلال شناختی، دامپزشک باید سایر مشکلات احتمالی را بررسی کند.
دامپزشک چگونه بیماری را تشخیص میدهد؟
آزمایش واحدی وجود ندارد که با انجام آن بتوان گفت حیوان قطعاً CDS دارد.
دامپزشک ابتدا درباره تغییرات رفتاری حیوان سؤال میکند و سپس بر اساس شرایط بیمار، معاینه و بررسیهای لازم را انجام میدهد.
بیماریهایی مانند آرتروز، مشکلات کلیوی، بیماریهای هورمونی، مشکلات عصبی و اختلالات بینایی یا شنوایی میتوانند علائمی شبیه اختلال شناختی ایجاد کنند و باید مورد توجه قرار گیرند.
حتی بعضی داروها میتوانند رفتار حیوان سالمند را تغییر دهند.
در برخی موارد ممکن است آزمایش خون و ادرار، اندازهگیری فشار خون و بررسی چشمها لازم باشد.
اگر بیماری دیگری پیدا شود، ابتدا آن بیماری درمان میشود و سپس رفتار حیوان دوباره ارزیابی میشود.
آیا MRI میتواند بیماری را تشخیص دهد؟
گاهی MRI مغز حیوانات مبتلا تغییراتی مانند کاهش حجم بخشهایی از مغز یا تغییرات ماده سفید را نشان میدهد.
اما این تغییرات اختصاصی CDS نیستند.
حتی ممکن است حیوان علائم واضح اختلال شناختی داشته باشد ولی MRI تغییر قابلتوجهی نشان ندهد. بنابراین MRI بهتنهایی نه بیماری را اثبات میکند و نه MRI طبیعی آن را کاملاً رد میکند.
آیا پرسشنامهای برای تشخیص وجود دارد؟
بله. برای سگها پرسشنامههای استانداردی طراحی شدهاند که تغییرات رفتار، حافظه، جهتیابی و تعامل اجتماعی را بررسی میکنند.
یکی از آنها CCDR یا Canine Cognitive Dysfunction Rating Scale است. این پرسشنامه ۱۳ سؤال دارد و به دامپزشک کمک میکند احتمال اختلال شناختی و تغییر آن در طول زمان را بهتر ارزیابی کند.
البته پرسشنامه جای معاینه و بررسی پزشکی را نمیگیرد.
آیا اختلال شناختی قابل درمان است؟
در حال حاضر هدف اصلی درمان، بازگرداندن کامل مغز به وضعیت جوانی نیست. هدف این است که:
سرعت افت عملکرد شناختی کاهش پیدا کند، علائم کنترل شوند و کیفیت زندگی حیوان و خانواده حفظ شود.
بهترین روش معمولاً ترکیبی از تغییر محیط زندگی، فعالیت جسمی، تحریک ذهنی، تغذیه مناسب و در بعضی بیماران دارو است. مقاله نیز بر همین رویکرد چندجانبه تأکید دارد.
تغییرات ساده در خانه میتوانند بسیار کمککننده باشند
محیط زندگی حیوان سالمند بهتر است آرام، امن و قابل پیشبینی باشد.
اگر کف خانه لیز است، استفاده از فرش یا سطوح ضدلغزش میتواند حرکت حیوان را راحتتر کند. برای بالا رفتن از مبل یا تخت میتوان از رمپ یا پلههای مخصوص استفاده کرد.
از طرف دیگر، بهتر است چیدمان خانه دائماً تغییر نکند. حیوانی که حافظه و جهتیابیاش ضعیف شده ممکن است با جابهجا شدن وسایل بیشتر گیج شود.
مغز حیوان سالمند همچنان به فعالیت نیاز دارد
پیر شدن به این معنا نیست که بازی، آموزش و گردش باید متوقف شوند.
فعالیتهای سادهای مانند پیادهروی کوتاه، بو کشیدن محیط، پیدا کردن تشویقی، اسباببازیهای فکری و ارتباط با اعضای خانواده میتوانند ذهن حیوان را فعال نگه دارند.
فعالیت باید متناسب با توان جسمی حیوان باشد؛ هدف خسته کردن حیوان نیست.
حتی تعامل ساده و منظم با صاحب میتواند بخشی از مراقبت از حیوان سالمند باشد. مقاله تأکید میکند که غنی سازی محیط با درگیر کردن حواس و رفتارهای طبیعی حیوان میتواند به حفظ سلامت ذهنی کمک کند.
تغذیه چه نقشی دارد؟
تغذیه یکی از اجزای برنامه مدیریت CDS است. بعضی رژیمها و مکملهای تغذیهای با هدف حمایت از عملکرد مغز طراحی شدهاند و موادی مانند آنتیاکسیدانها، اسیدهای چرب ضروری و ترکیبات مختلف حمایتکننده از عملکرد عصبی در این زمینه بررسی شدهاند.
در گربهها هنوز رژیم تجویزی اختصاصی برای درمان CDS وجود ندارد، اگرچه بعضی رژیمهای مخصوص سگ های پیرو ترکیبات تغذیهای اثرات مثبتی نشان دادهاند.
آیا دارو هم وجود دارد؟
برای سگها دارویی به نام selegiline وجود دارد که برای درمان CDS در سگ تأیید شده است.
این دارو روی برخی انتقالدهندههای عصبی مغز، بهخصوص سیستم دوپامین، اثر میگذارد. پاسخ به درمان فوری نیست و ممکن است ۴ تا ۱۲ هفته زمان لازم باشد تا اثر آن مشخص شود. اگر درمان مؤثر باشد، معمولاً ادامه پیدا میکند.
استفاده از selegiline در گربهها یه صورت غیر رسمی است و شواهد علمی درباره اثربخشی آن در گربه بسیار محدودتر از سگ است.
در بعضی حیوانات ممکن است اضطراب، بیقراری یا مشکلات خواب نیز نیاز به درمان جداگانه داشته باشند. انتخاب این داروها باید توسط دامپزشک انجام شود، زیرا برخی از داروهای مؤثر بر سیستم عصبی میتوانند با یکدیگر تداخل داشته باشند.
از چه زمانی باید به فکر سلامت ذهنی حیوان باشیم؟
بهتر است منتظر بروز علائم شدید نمانیم.
یکی از مشکلات مهم CDS این است که بسیاری از صاحبان حیوانات تغییرات اولیه را به دامپزشک گزارش نمیکنند، زیرا تصور میکنند این رفتارها بخش اجتنابناپذیری از پیری هستند.
در حیوانات سالمند بهتر است در معاینات دورهای درباره خواب، دفع، حافظه، تعامل اجتماعی، اضطراب و تغییرات رفتاری نیز صحبت شود.
یک پیام مهم برای صاحبان حیوانات سالمند
اگر سگ یا گربه سالمندتان:
شبها بیقرار شده، بدون علت مشخص صدا میکند، در خانه گم یا گیج میشود، به نقاط خالی خیره میشود، آموزشهای قبلی را فراموش کرده، داخل خانه دفع میکند یا رفتارش با اعضای خانواده تغییر کرده است، این تغییرات را صرفاً به حساب پیری نگذارید.
گاهی یک بیماری جسمی قابل درمان پشت این رفتارها قرار دارد و گاهی نیز شروع اختلال شناختی است.
تشخیص زودهنگام و مراقبت مناسب میتواند به حفظ آرامش، عملکرد ذهنی و کیفیت زندگی حیوان سالمند کمک کند و در عین حال فشار مراقبت را برای خانواده کاهش دهد. این همان پیام پایانی مقاله است: شناسایی و مداخله زودهنگام میتواند به حفظ کیفیت زندگی و ارتباط میان حیوان و خانواده در سالهای سالمندی کمک کند.
زمان انتشار: دوشنبه 19 مرداد 1405 (14 روز قبل)
تعداد بازدید: ۴۵
