با وارد کردن ایمیل خود محتوای این صفحه به ایمیل شما فرستاده می شود
انصراف
طبقه‌بندی نارسایی مزمن کلیه در گربه‌ها؛ راهنمای ساده برای سرپرستان
نوشته دکتر امیررضا عامری نایینی متخصص بیماری های داخلی دام های کوچک
بیماری مزمن کلیه یا CKDیعنی بخشی از توانایی کلیه‌ها برای انجام کارهای طبیعی خود، به‌طور پایدار کاهش یافته است. کلیه‌ها فقط مواد زائد را دفع نمی‌کنند؛ بلکه در تنظیم آب بدن، فشارخون، فسفر، پتاسیم، کلسیم و ساخت گلبول قرمز هم نقش دارند.
این بیماری معمولاً کاملاً برگشت‌پذیر نیست؛ اما با تشخیص زودهنگام، تغذیه مناسب، کنترل عوارض و پیگیری منظم، بسیاری از گربه‌ها می‌توانند مدت زیادی با کیفیت زندگی خوب زندگی کنند.
طبقه‌بندی IRIS چیست؟
دامپزشکان برای مشخص کردن شدت بیماری مزمن کلیه از سیستم بین‌المللی IRISاستفاده می‌کنند. این طبقه‌بندی کمک می‌کند شدت بیماری به‌صورت استاندارد ثبت شود و درمان، آزمایش‌های پیگیری و پیش‌آگهی هر گربه متناسب با وضعیت خودش تنظیم شود.
مرحله‌بندی فقط با دیدن یک عدد در آزمایش خون انجام نمی‌شود. دامپزشک کراتینین و SDMA را همراه با وضعیت آب بدن، آزمایش ادرار، فشارخون، وزن و عضلات بدن، سونوگرافی در صورت نیاز و روند آزمایش‌های قبلی تفسیر می‌کند.
نکته مهم این است که مرحله‌بندی باید زمانی انجام شود که گربه وضعیت نسبتاً پایداری دارد. کم‌آبی، انسداد ادراری، عفونت، شوک یا آسیب ناگهانی کلیه می‌توانند کراتینین را موقتاً بالا ببرند و باعث شوند بیماری شدیدتر از واقعیت به نظر برسد.
مرحله‌های اصلی بیماری کلیه
اگر کراتینین و SDMA مراحل متفاوتی را نشان دهند، دامپزشک وضعیت عضلات بدن و آب بدن را بررسی کرده و معمولاً آزمایش را تکرار می‌کند. گربه‌ای که بسیار لاغر شده است ممکن است کراتینین پایین‌تری از شدت واقعی بیماری نشان دهد.
طبقه‌بندی چه کمکی به دامپزشک می‌کند؟
طبقه‌بندی IRIS فقط یک شماره روی پرونده نیست. این سیستم به دامپزشک کمک می‌کند:
- شدت بیماری و روند پیشرفت آن را ارزیابی کند.
- زمان مناسب برای تغییر رژیم غذایی یا افزودن دارو را تعیین کند.
- عوارضی مانند فشارخون بالا، افزایش میزان پروتئین در ادرار، فسفر بالا، تهوع، کم‌آبی و کم‌خونی را زودتر تشخیص دهد.
- فاصله مناسب آزمایش‌ها و مراجعات بعدی را تعیین کند.
- درمان را برای همان گربه و بر اساس نیاز واقعی او تنظیم کند.
بنابراین دو گربه با تشخیص «بیماری کلیه» الزاماً درمان یکسانی ندارند. مرحله بیماری، فشارخون، میزان پروتئین در ادرار، فسفر، پتاسیم، کلسیم، اشتها، وزن و وضعیت آب بدن همگی در درمان نقش دارند.
چرا آزمایش ادرار و فشارخون مهم‌اند؟
در کنار مرحله اصلی بیماری، دامپزشک به دو موضوع مهم دیگر نیز توجه می‌کند: میزان پروتئین در ادرار و فشارخون.
میزان پروتئین در ادرار
کلیه سالم اجازه نمی‌دهد مقدار زیادی پروتئین وارد ادرار شود. بالا بودن پایدار میزان پروتئین در ادرار می‌تواند نشانه آسیب بیشتر کلیه باشد. این موضوع با آزمایش نسبت پروتئین به کراتینین ادرار یا UPCبررسی می‌شود.
اگر UPC بالا باشد، ابتدا باید علت‌هایی مانند التهاب، خون یا عفونت ادراری بررسی شوند. در صورت تأیید اینکه افزایش پروتئین ناشی از کلیه است، ممکن است رژیم کلیوی و داروی کاهش‌دهنده دفع پروتئین از کلیه توصیه شود.
فشارخون
فشارخون بالا در گربه مبتلا به بیماری کلیه می‌تواند به چشم‌ها، مغز، قلب و خود کلیه‌ها آسیب بزند.
اگر گربه ناگهان نابینا شود، مردمک‌های غیرطبیعی داشته باشد، خونریزی در چشم دیده شود یا علائم عصبی نشان دهد، باید سریع معاینه شود.
چرا فسفر، کلسیم و پتاسیم اندازه‌گیری می‌شوند؟
کراتینین و SDMA شدت کاهش عملکرد کلیه را نشان می‌دهند، اما به‌تنهایی برای انتخاب درمان کافی نیستند. آزمایش فسفر، کلسیم و پتاسیم به دامپزشک کمک می‌کند بفهمد بیماری کلیه چه عارضه‌ای ایجاد کرده و آیا درمان باید تغییر کند یا خیر.
اگر فسفر بالا بماند، ابتدا میزان خوردن غذای کلیوی و وضعیت اشتها ارزیابی می‌شود. اگر گربه با وجود رژیم مناسب هنوز فسفر بالایی داشته باشد، دامپزشک ممکن است دارویی اضافه کند که فسفر غذا را در روده جذب نکند.
برخی داروهای کنترل فسفر حاوی کلسیم‌اند؛ بنابراین اگر کلسیم خون گربه بالا باشد، انتخاب دارو باید با احتیاط بیشتری انجام شود.
کم‌خونی در گربه‌های مبتلا به بیماری کلیه
کلیه سالم هورمونی به نام اریتروپویتین تولید می‌کند. این هورمون به مغز استخوان پیام می‌دهد که گلبول قرمز بسازد. با پیشرفت بیماری کلیه، تولید این هورمون کم می‌شود و گربه ممکن است به‌تدریج دچار کم‌خونی شود.
کم‌خونی بیشتر در مرحله ۳ و به‌ویژه مرحله ۴ بیماری کلیه دیده می‌شود، اما قانون قطعی نیست و ممکن است در مرحله ۲ نیز وجود داشته باشد؛ به‌خصوص اگر گربه هم‌زمان دچار التهاب مزمن، کمبود آهن، خونریزی گوارشی یا بیماری دیگری باشد.
علائم احتمالی کم‌خونی
- بی‌حالی و کاهش بازیگوشی
- خوابیدن بیش از حد
- کاهش اشتها
- ضعف یا خستگی سریع
- لثه‌های رنگ‌پریده
- افزایش ضربان قلب یا تنفس در موارد شدید
برای بررسی کم‌خونی، دامپزشک معمولاً CBC و به‌خصوص هماتوکریت یا PCV را ارزیابی می‌کند. گاهی بررسی آهن و علت‌های احتمالی خونریزی نیز لازم است.
در گربه مبتلا به CKD، معمولاً وقتی هماتوکریت به کمتر از 25 درصد برسد، یا کم‌خونی در محدوده حدود 25 تا 28 درصد پایدار بماند و برای گربه مشکل ایجاد کند، درمان اختصاصی کم‌خونی جدی‌تر مطرح می‌شود. تصمیم نهایی فقط با یک عدد گرفته نمی‌شود و به علائم گربه، سرعت افت هماتوکریت و علت کم‌خونی بستگی دارد.
نکته مهم: همه کم‌خونی‌ها به معنی کمبود آهن نیستند. در کم‌خونی ناشی از بیماری کلیه، مشکل اصلی اغلب کاهش تولید اریتروپویتین است؛ بنابراین دادن خودسرانه آهن همیشه مفید نیست و می‌تواند باعث مشکلات گوارشی شود.
مایع‌درمانی زیرجلدی از چه مرحله‌ای شروع می‌شود؟
مایع‌درمانی زیرجلدی صرفاً بر اساس شماره مرحله بیماری شروع نمی‌شود. تصمیم اصلی به وضعیت آب بدن، میزان نوشیدن آب، اشتها، استفراغ، بیماری قلبی احتمالی و پاسخ گربه به درمان بستگی دارد.
|
|
هدف مایع زیرجلدی «شست‌وشوی کلیه» نیست؛ هدف کمک به حفظ آب بدن در گربه‌ای است که واقعاً نمی‌تواند آب کافی بدنش را حفظ کند. مقدار، نوع مایع و فاصله انجام آن باید توسط دامپزشک تعیین شود.
در گربه‌های دارای بیماری قلبی یا مستعد تجمع مایع در بدن، دادن مایع بیش از نیاز می‌تواند خطرناک باشد.
سرپرست گربه چه کارهایی می‌تواند انجام دهد؟
- آب تازه را همیشه در چند نقطه خانه بگذارید.
- در صورت پذیرش گربه، غذای مرطوب و رژیم درمانی تجویزشده را در اولویت قرار دهید.
- وزن، اشتها، استفراغ، نوشیدن آب، میزان ادرار و سطح فعالیت گربه را ثبت کنید.
- دارو، مکمل آهن یا پتاسیم، و مایع زیرجلدی را بدون هماهنگی با دامپزشک شروع یا قطع نکنید.
- آزمایش‌ها و ویزیت‌های پیگیری را جدی بگیرید؛ روند نتایج از یک عدد منفرد مهم‌تر است.
چه علائمی نیازمند مراجعه سریع‌تر هستند؟
اگر گربه مبتلا به بیماری کلیه غذا نخورد، چند بار استفراغ کند، بسیار بی‌حال شود، آب ننوشد، ادرار نکند، ناگهان نابینا به نظر برسد، تشنج کند، رنگ لثه‌هایش خیلی پریده باشد یا ضعف شدید داشته باشد، باید همان روز با دامپزشک تماس گرفته شود.
طبقه‌بندی IRIS به دامپزشک کمک می‌کند شدت بیماری کلیه را مشخص و درمان را برای هر گربه تنظیم کند. اما مرحله بیماری تنها عامل تصمیم‌گیری نیست. فشارخون، میزان پروتئین در ادرار، فسفر، کلسیم، پتاسیم، وضعیت کم‌خونی، اشتها، وزن و میزان کم‌آبی نیز در انتخاب یا تغییر درمان نقش دارند.
کم‌خونی بیشتر در مراحل ۳ و ۴ دیده می‌شود، اما باید علت آن بررسی شود و درمانش همیشه فقط آهن نیست. مایع‌درمانی زیرجلدی نیز معمولاً در گربه‌های دارای کم‌آبی مکرر، بیشتر در مراحل ۳ و ۴ مطرح می‌شود؛ ولی باید بر اساس نیاز واقعی همان گربه و با برنامه دامپزشک انجام شود.
منابع
- International Renal Interest Society (IRIS). Staging of Chronic Kidney Disease, 2026.
- International Renal Interest Society (IRIS). Treatment Recommendations for Cats with Chronic Kidney Disease, 2026.
زمان انتشار: سه شنبه 07 مهر 1405 (10 روز قبل)
تعداد بازدید: ۲۷
